Czym i jak usunąć gumę do żucia?

Z czego jest guma do żucia i dlaczego tak się klei?

Guma do żucia to tak zwana baza gumowa (mieszanina syntetycznych elastomerów, żywic, wosków i zmiękczaczy) wymieszana z cukrem lub słodzikiem, aromatem i barwnikami. Podczas żucia cukry i aromaty się wypłukują, a w ustach zostaje sama baza: elastyczna, nierozpuszczalna w wodzie masa, która w temperaturze ciała jest miękka i ciągnąca.

To połączenie decyduje o kłopocie z usuwaniem. Baza gumowa jest lepka w temperaturze pokojowej i jeszcze bardziej w cieple, a woda się po niej ślizga. Guma wciśnięta butem w dywan czy przyniesiona na spodniach na kanapę otacza włókna i zaczepia się o nie jak klej kontaktowy. Ciągnięcie powoduje, że się rozciąga i rwie, zamiast odejść w całości.

Inaczej zachowuje się guma świeża, a inaczej taka, która leżała tygodniami. Świeża jest plastyczna, lepka i zbiera się najlepiej po schłodzeniu. Stara, wysuszona guma na chodniku, pod blatem szkolnej ławki czy na podeszwie twardnieje, spłaszcza się i bardziej przypomina twardą łatę niż kulkę. Na nią lepiej działa ciepło z parą albo olej, a mniej sam lód.

Dlaczego zimno i olej działają na gumę?

Baza gumowa ma tak zwaną temperaturę zeszklenia. Powyżej niej łańcuchy polimeru są ruchliwe, masa jest elastyczna i klejąca. Po mocnym schłodzeniu łańcuchy „zastygają”, guma staje się sztywna i krucha, traci lepkość. Wtedy odchodzi od włókna pod naciskiem tępej krawędzi i pęka na kawałki zamiast się rozciągać. Zwykły lód działa dobrze na gumę świeżą, zamrażarka jeszcze lepiej, a spray chłodzący najszybciej.

Olej działa odwrotnie, ale też skutecznie. Składniki bazy gumowej dobrze mieszają się z tłuszczami, więc olej wnika w gumę, zmiękcza ją i zmniejsza przyczepność do podłoża. Guma traci zwartość, zaczyna się rozpadać na drobne, śliskie grudki, które łatwo zsunąć grzebieniem albo zebrać ściereczką. Na tym opiera się klasyczny sposób z masłem orzechowym, choć działa w nim po prostu tłuszcz. Szczegóły opisuje strona o oleju roślinnym jako rozpuszczalniku.

W praktyce obie metody łączy się w kolejności: najpierw zimno zdejmuje bryłę, potem odrobina oleju zbiera to, co weszło w splot, a na końcu detergent usuwa olej.

Jak usunąć gumę świeżą i zaschniętą?

Przy świeżej gumie na tkaninie lub dywanie najlepiej sprawdza się taki schemat:

1. Nie ruszaj gumy palcami. Jeśli rzecz jest mała, włóż ją do foliowego worka i do zamrażarki na około godzinę, tak żeby guma nie dotykała folii.
2. Na dywan, kanapę czy siedzenie auta połóż lód w szczelnym woreczku na 10–15 minut. Woda z topniejącego lodu nie powinna moczyć tkaniny.
3. Gdy guma stwardnieje, podważ ją tępą krawędzią (plastikową kartą, tępym nożem) i odłam. Pracuj szybko, zanim się ogrzeje, a w razie potrzeby schłódź ponownie.
4. Resztki w splocie zwilż odrobiną oleju roślinnego, odczekaj kilka minut i zbierz szczoteczką lub ściereczką.
5. Tłustą plamę po oleju zmyj płynem do naczyń z ciepłą wodą, wypłucz, a ubrania wypierz.

Zaschnięta guma na twardej powierzchni (kostka, podeszwa, plastikowe krzesło) wymaga innego podejścia. Zamiast lodu lepiej zmiękczyć ją olejem albo gorącą parą, podważyć szpachelką i doczyścić szczotką. Na twardym, gładkim podłożu można też użyć suszarki, żeby guma zmiękła, i zebrać ją jednym ruchem plastikową kartą. Na tkaninach ciepło się nie sprawdza, bo zmiękczona guma wchodzi głębiej w strukturę.

Jak usuwa się gumę z różnych powierzchni?

Ubrania to najczęstszy przypadek i zarazem najprostszy, bo zamrażarka załatwia większość pracy. Kolejność czynności opisuje metoda usuwania gumy z ubrania. Włosy wymagają innego myślenia: lód przy skórze głowy jest nieprzyjemny, a guma we włosach i tak najłatwiej puszcza pod wpływem tłuszczu. Jak to zrobić bez obcinania pasma, pokazuje strona o gumie we włosach. Dywan i wykładzina różnią się konstrukcją: przy dywanie z ciętym runem można kruszyć gumę śmiało, a przy pętelkowej wykładzinie biurowej trzeba uważać, żeby nie wyrwać pętelek. Metodę dla dywanu opisuje osobna strona. Podeszwy butów sportowych czyści się zamrażarką, olejem i szczotką. Najwięcej ostrożności wymaga samochód latem, gdy guma w nagrzanym wnętrzu jest bardzo miękka, a tworzywa i tkaniny nie znoszą rozpuszczalników; tu sprawdza się schłodzenie, opisane przy metodzie dla tapicerki samochodowej.

Czego nie robić z przyklejoną gumą?

Najgorszym odruchem jest skubanie palcami świeżej gumy. Ciepło dłoni dodatkowo ją zmiękcza, guma rozciąga się w nitki i zostaje rozmazana na większym obszarze. Lepiej od razu sięgnąć po lód.

Drugi błąd to ciepło na tkaninie. Przy wosku żelazko przez papier działa, bo płynny wosk wsiąka w papier. Guma nie przechodzi w stan płynny, tylko mięknie, więc pod żelazkiem wchodzi głębiej w splot i przykleja się do papieru tylko częściowo.

Trzeci błąd to sięganie po mocne rozpuszczalniki. Aceton, rozpuszczalnik nitro czy zmywacz do farb nie są potrzebne do gumy, a niszczą włókna syntetyczne, tworzywa samochodowe i barwniki tapicerki. Jeśli olej i zimno nie dają rady, można spróbować benzyny ekstrakcyjnej, ale tylko na tkaninie, która przeszła test w niewidocznym miejscu.

Wreszcie zostawianie oleju w tkaninie. Olej robi swoje, ale potem sam staje się plamą. Po usunięciu gumy trzeba go zmyć detergentem, a ubranie wyprać od razu.

Jak nie przynieść gumy do domu?

Większość gumy w domu przychodzi na podeszwach. Wycieraczka przy wejściu i zdejmowanie butów w przedpokoju chronią dywany lepiej niż jakikolwiek środek. Buty sportowe z głębokim bieżnikiem warto co jakiś czas obejrzeć, bo guma wciśnięta w rowki zbiera piasek i potem przenosi się na wykładzinę.

Dzieci najczęściej zostawiają gumę w kieszeniach, więc kieszenie przed praniem sprawdza się zawsze. W aucie najlepiej trzymać mały pojemnik lub chusteczki na zużytą gumę, bo w lecie pozostawiona na siedzeniu guma topi się i wnika w tapicerkę. Przy włosach dobrze wiedzieć, że olej działa: oszczędza to panicznego sięgania po nożyczki.