Czym i jak usunąć farbę olejną?

Czym jest farba olejna i dlaczego z czasem coraz gorzej schodzi?

W polskich sklepach i domach „olejną” nazywa się kilka różnych rzeczy: tradycyjną farbę na oleju lnianym, farby ftalowe i olejno-ftalowe (na żywicach alkidowych modyfikowanych olejem) oraz emalie rozpuszczalnikowe do drewna i metalu. Łączy je to, że rozcieńcza się je benzyną lakową, a nie wodą. I to, że schną dwuetapowo.

Najpierw odparowuje rozpuszczalnik i farba przestaje się kleić. Dopiero potem zaczyna się właściwe utwardzanie: spoiwo reaguje z tlenem z powietrza i cząsteczki oleju sieciują się w twardą, nierozpuszczalną powłokę. Ten etap trwa dni, a w przypadku grubych warstw nawet tygodnie. Dlatego kropla sprzed godziny schodzi szmatką z benzyną lakową, kropla sprzed tygodnia ledwo mięknie, a kilkuletnia powłoka na drzwiach nie reaguje na rozpuszczalnik w ogóle. To jest główna różnica wobec farb wodnych: tam granicą jest wyschnięcie, tu utlenienie, które postępuje powoli.

Jak usunąć farbę olejną, póki jest świeża?

Działaj od zebrania nadmiaru. Gęstą kroplę podnieś szpachelką lub kartonem, bo każdy rozpuszczalnik rozrzedzi ją i rozprowadzi szerzej. Potem ściereczka bawełniana zwilżona benzyną lakową, terpentyną albo benzyną ekstrakcyjną. Przykładaj, nie rozcieraj w koło, i często zmieniaj czysty fragment szmatki. Po zdjęciu koloru zostaje tłusty, lekko błyszczący film. Zbierasz go wodą z płynem do naczyń i wycierasz do sucha.

Na tkaninach kolejność jest ta sama, tylko od lewej strony i z podłożonym pod spód ręcznikiem papierowym, który wchłania to, co wypychasz z włókien. Na skórze rąk nie używa się rozpuszczalników w ogóle: najpierw olej spożywczy, wmasowany i starty papierem, potem mydło albo pasta BHP.

Jak zdjąć starą, utwardzoną farbę olejną z drewna i metalu?

Przy stolarce, meblach i grzejnikach nie chodzi już o plamę, tylko o całą powłokę. Są trzy drogi i każda ma swoje miejsce.

Opalarką grzej fragment do momentu, gdy farba zacznie się marszczyć i pęcherzyć, a nie dymić. Wtedy zbierasz ją skrobakiem prowadzonym zgodnie z włóknami. Przypalona farba i przypalone drewno to dwa nowe problemy: pierwsza zwęgla się i przywiera, drugie trzeba potem zeszlifowywać. Opalarki nie używa się przy szybach, na kitach i uszczelkach ani w pobliżu ocieplenia ze styropianu.

Żel do usuwania powłok nakładasz grubo, pędzlem w jednym kierunku, i czekasz tyle, ile podaje producent. Rozmiękczoną farbę zdejmujesz szpachlą, w zakamarkach drewnianą szpatułką lub szczotką z tworzywa. Po zdjęciu powierzchnię trzeba przemyć tak, jak każe etykieta, bo resztki środka przeszkadzają w przyczepności nowej farby.

Przy bardzo starych powłokach (kamienice, stare drzwi, okna skrzynkowe) zakładaj, że farba może zawierać ołów. Wtedy lepsze są metody na mokro i na ciepło w niskiej temperaturze niż suche szlifowanie, a do tego maska z filtrem P3, odkurzacz z filtrem zamiast miotły i zamknięte pomieszczenie bez dzieci. Szczegółowe porównanie metod dla mebli i stolarki: jak usunąć farbę olejną z drewna.

Na jakich powierzchniach farbę olejną usuwa się inaczej?

Szkło znosi każdy z typowych rozpuszczalników, więc problemem nie jest szyba, tylko otoczenie: uszczelki z gumy i ramy z PCV. Rozpuszczalnik nakłada się więc na szmatkę, nie z butelki, a zmiękczoną farbę zdejmuje żyletką (farba olejna z szyby). Na płytkach szkliwo zniesie benzynę lakową, ale fuga ją wchłonie i ściemnieje, dlatego fugi się osłania i pracuje punktowo.

Ubrania to praca z rozpuszczalnikiem i testem koloru w szwie, potem odtłuszczenie płynem do naczyń i pranie (farba olejna z ubrania). Skóra wymaga zupełnie innego podejścia: olej spożywczy, mydło, ewentualnie pasta BHP, opisane na stronie jak zmyć farbę olejną z rąk.

Jak umyć pędzle i wałki po farbie olejnej?

Narzędzia myje się w dwóch kąpielach. Najpierw wyciśnij jak najwięcej farby na gazetę lub karton. Potem przepłucz pędzel w słoiku z używaną już benzyną lakową, która zbierze większość koloru, a dopiero na końcu w świeżej porcji. Po rozpuszczalniku umyj włosie ciepłą wodą z mydłem lub płynem do naczyń, bo tłusty film zostawiony na noc skleja włosie przy oprawie.

Wałka z długim runem po farbie olejnej zwykle nie opłaca się dokładnie myć, bo zużywa dużo rozpuszczalnika. Przy przerwie do następnego dnia wystarczy szczelnie owinąć go folią, podobnie pędzel. Pędzel, na którym farba już stwardniała, czasem odzyskasz po namoczeniu w środku do usuwania powłok, ale włosie naturalne bywa po tym zabiegu sztywne i rozczapierzone.

Jakie zasady bezpieczeństwa obowiązują przy farbach olejnych?

Rozpuszczalniki do farb olejnych są palne, a ich opary cięższe od powietrza zbierają się przy podłodze. Otwórz okno, nie pal, nie pracuj przy włączonym piecyku gazowym ani przy iskrzących narzędziach. Rękawice nitrylowe są lepsze od lateksowych, które benzyna lakowa szybko osłabia.

Osobny temat to szmaty. Ściereczka nasączona olejem lnianym, farbą olejną albo pokostem, zwinięta w kłębek i wrzucona do worka, może się po kilku godzinach sama zapalić, bo utlenianie oleju wydziela ciepło, którego nie ma gdzie oddać. Szmaty po pracy rozkładaj płasko na zewnątrz do wyschnięcia albo trzymaj w szczelnym metalowym pojemniku z wodą do czasu wyrzucenia.

Nigdy nie mieszaj rozpuszczalników „na mocniejszy efekt” i nie łącz ich z innymi środkami czystości. Resztek nie wylewaj do zlewu ani do ziemi: zużyty rozpuszczalnik i puszki z resztkami farby to odpady niebezpieczne.

Kiedy lepiej odpuścić usuwanie farby olejnej?

Gdy farba wsiąkła w surowe drewno, kamień albo beton, rozpuszczalnik zwykle rozprowadza pigment głębiej. W takich miejscach po kilku dniach zostaje szlifowanie albo pogodzenie się z plamą i zamalowanie. Przy zabytkowej stolarce, cennych meblach i tkaninach, których nie wolno prać, rozsądniej oddać rzecz do renowatora lub pralni chemicznej. Zdarza się, że poprawne przemalowanie na dobrze przygotowanej, zmatowionej starej powłoce jest lepszym wyjściem niż zdzieranie wszystkiego do surowego drewna.