Czym i jak usunąć pleśń?

Czym jest pleśń i dlaczego wraca?

Pleśń to grzyby strzępkowe. Ich zarodniki są w powietrzu praktycznie wszędzie, w każdym mieszkaniu i o każdej porze roku. Nie da się ich wytępić ani zatrzymać na progu. Kiedy jednak zarodnik trafi na powierzchnię, która jest stale wilgotna i ma choć trochę materii organicznej (kurz, resztki mydła, klej do tapet, celuloza w płycie gipsowej), zaczyna kiełkować. Wypuszcza strzępki, które wrastają w podłoże, a na powierzchni widać to, co nazywamy pleśnią: czarne, zielone, szare lub białe kropki i plamy.

Z tego wynika najważniejsza rzecz o usuwaniu pleśni: czyszczenie leczy objaw, a nie przyczynę. Jeśli ściana w rogu sypialni jest regularnie mokra od kondensacji, to po umyciu i odkażeniu pleśń wróci za kilka tygodni, bo zarodniki z powietrza znów znajdą wilgotne podłoże. Długotrwała wilgotność powietrza powyżej ok. 70% albo powierzchnie, na których skrapla się para, to sytuacja, w której grzyb ma przewagę. W mieszkaniu dąży się do wilgotności rzędu 40–60%, którą można sprawdzić tanim higrometrem.

Typowe źródła wilgoci to: kondensacja na zimnych ścianach zewnętrznych i w narożnikach (mostki termiczne), słaba wentylacja po wymianie okien na szczelne, suszenie prania w mieszkaniu, przecieki z instalacji i dachu, podciąganie wilgoci w piwnicach. Bez zajęcia się którymś z nich każde czyszczenie jest tymczasowe.

Powierzchnia porowata czy nieporowata: od tego zależy środek

To drugie kryterium, które decyduje o metodzie. Na powierzchniach nieporowatych, czyli szkliwionych płytkach, szkle, emalii i twardym tworzywie, pleśń siedzi na wierzchu. Da się ją zmyć całkowicie, a środek z chlorem, rozcieńczony zgodnie z etykietą, zadziała dobrze i od razu wybieli powierzchnię.

Na powierzchniach porowatych, takich jak tynk, płyta gipsowa, drewno, fuga cementowa, silikon i tkaniny, strzępki wrastają w głąb. Chlor tu zawodzi. Odbarwia czarne plamy na powierzchni, więc wygląda to na sukces, ale do grzybni w porach nie dociera, a woda z roztworu dodatkowo moczy podłoże. Efekt: za kilka tygodni czarne kropki wracają w tym samym miejscu. Na takie podłoża stosuje się preparat grzybobójczy (biocyd) przeznaczony do danego materiału, a to, czego nie da się odkazić, usuwa się mechanicznie: skuwa tynk, wymienia silikon, wyrzuca zniszczoną tapetę.

Jak usunąć pleśń bezpiecznie dla siebie?

Grzyby pleśniowe mogą wywoływać alergie i podrażnienia dróg oddechowych, a podczas sprzątania do powietrza trafia ich dużo więcej niż na co dzień. Dlatego minimum przy usuwaniu nalotu to rękawice nitrylowe, okulary ochronne i maska FFP2. Przy skuwaniu porośniętego tynku albo szlifowaniu zapylenie jest jeszcze większe i lepiej sięgnąć po maskę FFP3. Okno otwarte, drzwi do reszty mieszkania zamknięte.

Pleśń najpierw się zwilża, a dopiero potem czyści. Suche szczotkowanie podnosi chmurę zarodników, wilgotna powierzchnia trzyma je na miejscu. Do czyszczenia używaj ściereczek, które potem wyrzucisz w zawiązanym worku, a nie gąbki, którą odłożysz na wannę.

Środki z chlorem stosuj wyłącznie samodzielnie. Nigdy z octem, kwaskiem, środkiem do kamienia, amoniakiem, alkoholem ani acetonem, i nie jeden po drugim bez dokładnego spłukania. Zmieszany z kwasem wydziela chlor, a z amoniakiem chloraminy, i jedno, i drugie w małej łazience jest groźne. Biocydy do pleśni też są substancjami czynnymi: stosuje się je ściśle według etykiety, bez dzieci i zwierząt w pomieszczeniu.

Ogólna kolejność wygląda tak: zabezpieczenie, zwilżenie, nałożenie środka i odczekanie czasu podanego przez producenta, szczotkowanie lub zmywanie, ewentualne powtórzenie, dokładne wysuszenie. Na tynku dochodzi do tego zwykle malowanie farbą z dodatkiem środka grzybobójczego, ale dopiero gdy ściana jest sucha.

Pleśń w różnych miejscach domu: krótki przewodnik

W łazience pleśń najczęściej siedzi w fugach i silikonie. Fugi cementowe da się zwykle uratować biocydem i szczoteczką, a po wyschnięciu zaimpregnować. Silikon to inna historia: grzyb wrasta w masę, a czarne kropki w środku spoiny nie zejdą żadnym środkiem, trzeba ją wyciąć i nałożyć nową. Szczegóły są na stronie jak usunąć pleśń z fug.

Na ścianach pleśń jest sygnałem problemu budowlanego albo wentylacyjnego. Zanim sięgniesz po preparat, sprawdź, czy ściana nie jest zimna (narożnik, nadproże, okolice balkonu), czy kratki wentylacyjne ciągną i czy nie ma przecieku. Postępowanie razem z oceną przyczyny opisuje strona pleśń na ścianie.

Na oknach PCV pleśń pojawia się w uszczelkach i rowkach odpływowych, gdzie zbiera się skroplona woda. Na tkaninach zostawia trudne plamy, które często udaje się rozjaśnić nadwęglanem i słońcem, ale nie zawsze: o tym, kiedy już się nie da, mówi tekst pleśń na ubraniu.

Osobną grupą są materiały, na których chlor robi więcej szkody niż pożytku. Namiot ma powłokę wodoodporną, którą chlor osłabia, więc tu sprawdza się suszenie, delikatne mycie, rozcieńczony ocet i ponowna impregnacja. Uszczelki lodówki to guma, która od chloru twardnieje i pęka, dlatego czyści się je octem i sodą, co opisuje strona pleśń w lodówce.

Kiedy samodzielne usuwanie pleśni nie ma sensu?

Są sytuacje, w których domowe czyszczenie tylko odwleka problem. Pleśń zajmująca więcej niż mniej więcej metr kwadratowy ściany, porastająca płytę gipsową od spodu, ukryta pod panelami, w ociepleniu, za meblami na ścianie zewnętrznej albo w kanałach wentylacyjnych to zadanie dla fachowca. Podobnie po zalaniu mieszkania: zawilgocone materiały często trzeba osuszyć urządzeniami osuszającymi albo wymienić.

Fachowiec od wilgoci zmierzy wilgotność murów, sprawdzi kamerą termowizyjną mostki termiczne i oceni, czy problemem jest wentylacja, przeciek, czy podciąganie kapilarne. Bez tego można skutecznie usuwać pleśń co sezon przez lata.

W wynajmowanym mieszkaniu pleśń po przeciekach albo z powodu wadliwej wentylacji to zwykle sprawa właściciela lub zarządcy budynku. Warto zrobić zdjęcia, zanim zacznie się czyścić.

Jak nie dopuścić do powrotu pleśni?

Wszystko sprowadza się do wilgoci. Łazienkę wietrzy się po każdej kąpieli, a wentylator z opóźnionym wyłączaniem pomaga bardziej niż jakikolwiek środek do fug. Kabinę i płytki przy prysznicu warto po kąpieli ściągnąć ściągaczką, a zasłonę prysznicową rozłożyć, żeby wyschła.

W pokojach meble stojące przy ścianach zewnętrznych odsuwa się o kilka centymetrów, żeby powietrze mogło krążyć. Pranie najlepiej suszyć w łazience przy otwartym oknie lub włączonym wentylatorze, a nie w sypialni. Nawiewniki okienne i drożne kratki wentylacyjne są w szczelnych mieszkaniach koniecznością, nie dodatkiem.

Higrometr za kilkanaście złotych pokazuje, czy w mieszkaniu nie jest za wilgotno. Jeśli zimą wskazuje stale powyżej 60–65%, a na szybach rano zbiera się woda, pleśń jest tylko kwestią czasu i lepiej zająć się wentylacją teraz, a nie po pojawieniu się czarnych kropek w rogu.